Culturele planologie

Paraplu- of facetbestemmingsplan

Gemeenten kunnen de omgang met hun erfgoed voor het hele grondgebied in één keer regelen met een paraplubestemmingsplan. Het parapluplan kan worden gezien als een plan dat als een paraplu over andere bestemmingsplannen heen hangt. De bestemmingen en bijbehorende regels in dat plan zijn van toepassing op alle vigerende en onderliggende bestemmingsplannen die zijn aangehaald in de bijlage van dat plan. Op deze wijze kunnen een of meerdere specifieke beleidsonderwerpen (facetten) planologisch geregeld worden. Vandaar dat een parapluplan ook wel facetbestemmingsplan wordt genoemd. Vanwege de verplichting om (digitale) standaarden toe te passen bij bestemmingsplannen was het vanaf 1 januari 2010 niet meer mogelijk om overkoepelende onderwerpen te regelen met een facet-/parapluplan. Op 2 september 2010 is het Besluit ruimtelijke ordening (Bro) echter gewijzigd. Door deze wijziging kunnen met een facet-/parapluplan beleidsaspecten geregeld worden aanvullend op bestemmingsplannen die ook onder de oude Wet op de ruimtelijke ordening tot stand zijn gekomen en daarom nog analoog van aard zijn. Met een facet-/parapluplan kunnen alle cultuurhistorische waarden die de gemeente van belang acht dus in één keer planologische bescherming krijgen.

Wijziging Besluit ruimtelijke ordening

Als gevolg van het MoMo wijzigt per 1 januari 2012 het Besluit ruimtelijke ordening (artikel 3.6.1, lid 2). Bij het vaststellen van bestemmingsplannen moet voortaan rekening worden gehouden met cultuurhistorische waarden. Dat betekent dat gemeenten een analyse moeten verrichten van de cultuurhistorische waarden in een bestemmingsplangebied en daar conclusies aan moet verbinden die in een bestemmingsplan verankerd worden.

Rijksnota: “Kiezen voor karakter. Visie erfgoed en ruimte” door kabinet vastgesteld (juni 2011)

In Kiezen voor karakter, Visie erfgoed en ruimte, schetst het kabinet zijn visie op het borgen van onroerend cultureel erfgoed in de ruimtelijke ordening. De modernisering van de monumentenzorg (MoMo)wordt hiermee voortgezet. In deze visie wordt de rol van de ruimtelijke ordening bij de modernisering van de monumentenzorg toegelicht. De visie is complementair aan de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte, waarin het kabinet de unieke cultuurhistorische waarden van nationaal belang planologisch borgt. Het doel van de Visie erfgoed en ruimte is tweeledig. In de eerste plaats maakt het rijk duidelijk welke belangen het in de gebiedsgerichte monumentenzorg zelf behartigt, welke prioriteiten het stelt en hoe het wil samenwerken met publieke en private partijen. In de tweede plaats legt het rijk met deze visie een basis voor een gedeeld referentiekader voor gebiedsgericht erfgoedbeheer. Zo’n kader is nodig om effectieve samenwerking mogelijk te maken tussen overheden onderling en tussen overheid en particulier initiatief.

Handreiking erfgoed en ruimte

Erfgoed is een steeds belangrijker uitgangspunt bij ruimtelijke ontwikkelingen. De aanpassing van het Besluit ruimtelijke ordening ondersteunt de verankering van erfgoed in ruimtelijke plannen. Gemeenten zullen als gevolg hiervan bij het opstellen van bestemmingsplannen aangeven hoe ze met hun erfgoed omgaan. Dat vereist kennis over het aanwezige erfgoed. Hoe ga je daarmee om bij het maken van ruimtelijke plannen? De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed heeft ter ondersteuning een praktisch, digitaal hulpmiddel ontwikkeld: de Handreiking erfgoed en ruimte. Deze bevat praktische tips, werkwijzen en voorbeelden. De handreiking is te vinden op www.cultureelerfgoed.nl/handreikingerfgoedenruimte.
 
Staatsecretaris Zijlstra heeft de Tweede Kamer op 31 januari geïnformeerd over deze praktische ondersteuning voor gemeenten. Hij loopt hiermee vooruit op de inwerkingtreding van het Besluit ruimtelijke ordening per 1 juli.
 
Voor wie?
De handreiking is bedoeld voor gemeenten en adviesbureaus en heeft als uitgangspunt de betekenis van cultureel erfgoed in de ruimtelijke ordening te versterken. Ook voor bestuurders en burgers is er veel informatie te vinden over erfgoed en hoe je daarmee kunt omgaan.
 
Wat is de handreiking?
Iedere situatie vraagt om maatwerk. De handreiking geeft inzicht in het repertoire aan wettelijke instrumenten die van pas kunnen komen bij ruimtelijke ontwikkeling: van structuurvisie tot omgevingsvergunning, van erfgoedonderzoek tot bestemmingsplan. De handreiking biedt stappenplannen voor een bestemmingsplan, structuurvisie of omgevingsvergunning, voorbeeldregels, jurisprudentie en allerlei praktijkvoorbeelden.
 
Besluit ruimtelijke ordening
In de modernisering van het monumentenbeleid, kortweg MoMo, vormt de inbedding van de cultuurhistorie in de ruimtelijke ordening een belangrijk onderdeel. Met de aanpassing van het Besluit ruimtelijke ordening (Bro) per 1 juli zullen gemeenten straks gaan aangeven hoe ze met cultuurhistorische waarden in hun bestemmingsplannen omgaan.
 
Doe mee
De handreiking is in nauwe samenwerking met vele organisaties uit de ruimtelijke ordening en het erfgoedveld tot stand gekomen. Rondom de handreiking is inmiddels een kennisnetwerk ontstaan van erfgoed- en ruimtevakmensen waarin u kunt participeren. U kunt als gemeente ook eigen praktijkvoorbeelden aandragen.
Voor specifieke vragen over de handreiking, het kennisnetwerk of over erfgoed en ruimte kunt u mailen naar erfgoedenruimte@cultureelerfgoed.nl of bellen met de InfoDesk van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed: 033 – 421 7 456.
Word ook lid van de LinkedIn-groep Erfgoed en ruimte op www.linkedin.com.

Het Groene Woud

Het Groene Woud in de Meierij behoort tot een van de twintig Nationale Landschappen in Nederland. De uitstraling en kwaliteit van het Groene Woud wordt in hoge mate bepaald door het aantrekkelijke oude cultuurlandschap met de diverse natuurgebieden, historische buitenplaatsen en landgoederen. Anderzijds staat de kwaliteit van het landelijke gebied onder druk, onder meer door de opkomende verstedelijking en ‘verrommeling’ op diverse locaties.
Diverse partijen zoeken naar nieuwe economische dragers voor o.a. landgoederen en historische buitenplaatsen. Stichting Monumentenhuis Brabant constateert dat met name de gemeentelijke overheid een essentiële rol speelt bij het behoud en ontwikkelen van de historische ruimtelijke kwaliteit van landgoederen en buitenplaatsen.
 
Stichting Monumentenhuis Brabant heeft in dit kader bij de provincie Noord-Brabant een projectvoorstel ingediend.

Onderzoeksrapport ‘Culturele planologie in de steigers?’

Janneke van Dijk, masterstudent ‘Erfgoedstudies’ aan de Universiteit van Amsterdam, heeft in het kader van haar stage bij het Monumentenhuis Brabant een onderzoek uitgevoerd naar de mate van inbedding van cultuurhistorie in de gemeentelijke ruimtelijke ordening onder Brabantse gemeenten. Het onderzoek is onder meer gebaseerd op praktijkonderzoek aan de hand van een enquête onder de Brabantse gemeente en interviews met verscheidene gemeenteambtenaren.

Het onderzoeksrapport “Culturele planologie in de steigers? Onderzoek naar de mate van inbedding van cultuurhistorie in de gemeentelijke ruimtelijke ordening” is voorzien van aanbevelingen ten behoeve van de gemeentelijke uitvoeringspraktijk. Een aanrader!